Heilsuefling á vinnustöðum

Breytingar á vinnumarkaði undanfarin ár hafa leitt til þess að vinnuveitendur þurfa í enn ríkara mæli en áður að geta reitt sig á vel þjálfað, hæfileikaríkt og metnaðarfullt starfsfólk. Meiri áhersla er nú lögð á möguleika starfsmanna og að þeir geti þróast í starfi og þetta hefur leitt til víðtækari skilnings á mikilvægi heilbrigðis, lífsgæða og frekara náms.

Heilsa og heilsuefling – hvað er það?
Skilningur fólks á heilsu hefur verið misjafn í áranna rás en með meiri þekkingu hefur skilgreiningin breyst mikið. Árið 1948 skilgreindi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) heilsu sem líkamlega, andlega og félagslega vellíðan en ekki einungis það að vera laus við sjúkdóma eða örorku. Í þeim ráðleggingum, sem hér fara á eftir, verður skilgreining WHO höfð til viðmiðunar og því verður tekið tillit til andlegra, líkamlegra og félagslegra þátta heilsunnar.

Heilsuefling á vinnustöðum er sameiginlegt verkefni vinnuveitenda, starfsmanna og samfélagsins alls og miðar að því að bæta heilsu og líðan vinnandi fólks. Með heilsueflingu á vinnustöðum er stefnt að því að bæta vinnuskipulag og vinnuumhverfi, hvetja til virkrar þátttöku og stuðla að áframhaldandi þroska einstaklingsins. Heilsuefling á vinnustöðum er ætlað að efla mannauð vinnustaða með bættri heilsu og líðan.

Af hverju heilsuefling á vinnustöðum?
Heilsuefling á vinnustöðum er góð fjárfesting í mannauði. Ef vel er staðið að heilsueflingunni er hún líkleg til að skila ávinningi fyrir vinnustaði, starfsmenn og þjóðfélagið í heild. Hagur fyrirtækisins getur falist í minni kostnaði vegna færri fjarvista, veikindadaga og slysa meðal starfsmanna, framleiðni eykst, starfsmannvelta minnkar og nýsköpun vex. Með heilsueflingu geta fyrirtæki einnig bætt ímynd sína og gert fyrirtækið að eftirsóknarverðari vinnustað. Ávinningur starfsmanna er færri slys og sjúkdómar, bætt heilsa og aukin vellíðan og starfsánægja. Starfsgeta hvers og eins verður meiri og hann getur jafnvel átt lengri starfsævi.

Vinnuveitendur sem hlúa að heilsu starfsmanna hafa ekki eingöngu jákvæð áhrif á starfsmennina heldur geta þeir einnig haft áhrif á fjölskyldu starfsmannsins og samfélagið í heild. Í ljósi þessa hafa allir hag af heilsueflingu á vinnustöðum. Mikilvægt er að á sem flestum vinnustöðum sé heilsuefling sjálfsagður þáttur í stefnu vinnustaðarins og unnið sé markvisst að henni..

Hvernig er unnið að heilsueflingu á vinnustöðum?
Samkvæmt vinnuverndarlögum nr. 46/1980 ber vinnuveitendum skylda til þess að gera skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustaðnum og skal hún marka stefnu um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Þessi áætlun skal fela í sér sérstakt áhættumat og áætlun um heilsuvernd og forvarnir. Áætlunin skal fela í sér að gerðar séu úrbætur í samræmi við niðurstöður áhættumatsins sem og eftirfylgni að úrbótum loknum. Nánari upplýsingar um áhættumat er að finna á vef Vinnueftirlitsins, www.vinnueftirlit.is.

Mikilvægt er að móta heildarstefnu og langtímaáætlun um heilsueflingu á vinnustaðnum sem fellur að almennri stefnu og stjórnunarháttum vinnustaðarins. Mikilvægt er að í slíkri áætlun séu einnig skammtímamarkmið. Tilgreina skal nauðsynleg úrræði, fjármagn, tímaáætlun og ábyrgðarmann fyrir hverri aðgerð.

Gott er að setja saman vinnuhóp sem í eiga sæti fulltrúar mismunandi starfshópa á vinnustaðnum. Á minni vinnustöðum er hægt að hafa einn hóp sem vinnur að öllum þáttum er varða heilsueflingu starfsmanna en á stærri vinnustöðum er hægt að hafa einn hóp fyrir hvern þátt. Hlutverk vinnuhópsins er að virkja sem flesta til þátttöku, hvetja til opinnar umræðu og virkja starfsmenn til að stuðla að góðri heilsu og líðan á vinnustaðnum.

Í vinnuhópnum ættu að sitja fulltrúar starfsmanna og stjórnenda en einnig er hægt að kalla til utanaðkomandi sérfræðinga til aðstoðar. Hugsanlegir þátttakendur geta verið: fulltrúi yfirmanna, millistjórnenda, öryggistrúnaðarmaður, öryggisvörður, heilbrigðisstarfsmenn og aðrir sérfræðingar, fulltrúi stéttarfélaga, starfsmenn mismunandi deilda og starfsmannastjóri. Tilnefna þarf ábyrgðaraðila til að samhæfa aðgerðir.

Mikilvægt er að ganga úr skugga um að umsjónarmaður og meðlimir vinnuhópsins fái upplýsingar eða fræðslu um grunnatriði þess þáttar sem þeir taka að sér. Þeir eiga að þekkja helstu áhættuþætti og geta bent á aðgerðir sem stuðla að eða bæta heilsu á vinnustaðnum.

Hægt er að vinna að heilsueflingu á nokkrum stigum og er árangursríkast ef heilsueflingarstarf tekur til allra þessara stiga:
1) Byggja upp heilsusamlegt og styðjandi vinnuumhverfi þar sem stefna og hlutverk eru skýr, þjálfun og fræðsla fer fram og stjórnunarhættir feli í sér stuðning við starfsfólk. Þetta gagnast öllum starfsmönnum, hvetur til heilbrigðra lífshátta og hefur jákvæð áhrif á líðan.
2) Skoða áhættuþætti í vinnuumhverfi og bregðast við þeim. Með þessu má koma auga á þá einstaklinga og þær vinnuaðstæður sem þarf að sinna sérstaklega og þarfnast sérstakra aðgerða.
3) Mikilvægt er að taka tillit til ólíkrar vinnufærni fólks og stuðla að því að einstaklingar með minna úthald eða færni haldist á vinnumarkaði og komi aftur til starfa eftir slys eða veikindi, hvort sem þau eru andleg eða líkamlegs eðlis.

Þau grundvallarvinnubrögð, sem nefnd eru hér á undan, um að leita samstarfs, virkja fólk úr mismunandi deildum vinnustaðarins og vinna á ólíkum stigum gilda jafnt um alla þá þætti sem þessar ráðleggingar ná yfir. 

Sjá mynd hér að neðan.